{"id":1909,"date":"2025-06-16T10:22:47","date_gmt":"2025-06-16T10:22:47","guid":{"rendered":"https:\/\/feed4justice.ces.uc.pt\/?page_id=1909"},"modified":"2025-07-05T10:48:49","modified_gmt":"2025-07-05T10:48:49","slug":"1909-2","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/feed4justice.ces.uc.pt\/?page_id=1909","title":{"rendered":""},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\n

Maite Aristegi, baserritarra, abokatua, EHNE nekazari sindikatuko idazkari nagusi ohia (1997-2002), eta Espainiako Kongresuko diputatu ohia euskal ezker subiranistaren ordezkari gisa (2011-2015) \u2013 Bergara, Gipuzkoa<\/strong><\/mark><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Maite, Lama\u00f1o Etxeberri<\/a> baserrian jaio eta hazi zen. Txikitatik laguntzen zuen nekazaritza lanetan, amarekin batera esnea eta barazkiak saltzen zituen, eta bertan ikasi zuen ondo egindako lanaren balioa, baita lurra eta bezeroekin harreman zuzena zaintzearen garrantzia ere. Hasieran Erizaintza ikasi nahi bazuen ere, bost nebaren artean alaba bakarra zenez, gurasoek etxean geratzera animatu zuten, eta azkenean Zuzenbidea ikasi ahal izan zuen. Ikasketak amaituta, oso gazte hasi zen lanean EHNE<\/a> sindikatuan abokatu gisa, eta horrek esan nahi izan zuen jauzi egitea baserritik nekazal sindikalismora. Ingurune oso maskulino bati egin behar izan zion aurre, baita aldaketa betean zegoen nekazaritza eredu bati ere, intentsifikaziora bultzatzen zuena, baserri tradizionalaren eskala humanoa atzean utziz, eta \u201cerrege bihurtu zen esnearen ekoizpena eta beste guztia pixka bat atzean geratu zen\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Gogoan du nola, urteetan zehar, emakumeen parte-hartzea oso mugatua eta bigarren mailakoa izan den nekazaritzaren munduan: \u201cGizonen mundua zen\u201d, azaldu du, eta emakumeak zalantzak argitzera joaten ziren, baina oso gutxitan hartzen zuten parte erabakietan. Askotan ez zuten eskubiderik, ezta Gizarte Segurantzarik ere, gizonek adina lan egiten zuten arren baserrietan. \u201cMatxismo hutsez eginiko legea zen\u201d, salatu du, eta azpimarratu du nekazaritza intentsiboko eredua areagotzen aritu zela bazterketa hori. Ustiategiak mekanizatzen eta espezializatzen hasi ahala, emakumeak ikusezinago bihurtu ziren, eta gainera beren gain hartu behar izan zuten zaintza lan guztien zama ere. Ekoizpen masiboa saritzen zuen sistema baten aurrean, eta lan anitza gutxietsita, emakume asko \u201cdenborarik gabe, ahotsik gabe eta aitorpenik gabe\u201d sentitzen ziren.  <\/p>\n\n\n\n

Denborarekin, hala ere, emakumeek antolatzen eta ahotsa berreskuratzen hasi ziren. \u201cElkartzen hasi ginen gure arazoak mahai gainean jarri eta erantzunak bilatzeko\u201d, kontatu du Maitek. Europako beste esperientziekin harremanetan jarrita, salmenta zuzenean edo produktuen artisau-eraldaketan oinarritutako ereduek erakutsi zuten beste bide bat posible zela. \u201cEz da hainbeste behar\u201d, zioten, ikusita eredu txikiago eta dibertsifikatuago bat izan zitekeela bideragarria, jasangarria eta gogobetegarriagoa. Nahiz eta askotan oztopo burokratiko eta kulturalak topatu, emakumeek defendatutako ikuspegia gero eta toki gehiago hartzen ari da, Maitek uste baitu baserriaren etorkizuna dela nekazaritza bizia, pertsonak erdigunean jartzen dituena eta zaintza ardatz duena.<\/p>\n\n\n\n

Maitek azpimarratu du emakume baserritarrek oztopo egiturazko eta ideologikoak dituztela aurrean. Alde batetik, gizonekin partekatzen dute nekazaritza eredu duin eta bideragarri baten erronka, bizi-kalitatea bermatuko duena elikadura burujabetzaren testuinguruan. Baina horri gehitu behar zaizkio emakumeei eragiten dieten berariazko oztopoak, hala nola, desberdintasunak lan-eskubideetan, amatasun bajak edo Gizarte Segurantzarako sarbidea. \u201cAskotan zailtasun handienak ekonomikoak izaten dira\u201d, dio, eta nabarmendu du emakumeak sarritan sistematik kanpo geratzen direla baliabiderik ez dutelako edo erabaki ideologikoen ondorioz. Horrez gain, funtsezkotzat jotzen ditu zaintza-lanen banaketa errazteko eta berdintasunean aurrera egiteko politika publikoak, izan ere, \u201cgaur baserrian ezartzeko, politika publikoak behar dira zenbait lan arintzeko\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Nahiz eta Maitek pozik hartu duen Emakume Nekazarien Estatutua bezalako aurrerapena (2015ean aho batez onartu zen Eusko Legebiltzarrean), kritikatu du sarritan lorpen horiek sinbolikoak baino ez direla. \u201cEkonomikoki bideragarria izan behar du. Bestela, beste guztia alferrikakoa da\u201d, azpimarratu du. Halaber, salatu du PAC bezalako politikek ez dituztela arazoaren erroak ukitzen, eta agroindustriaren eredua indartzen dutela, emakumeak baztertuz. Haren ustez, eredu aldaketa da gakoa: \u201cNekazaritza \u2018logikoan\u2019 egongo dira emakumeak\u201d. Emakumeek gidatutako proiektu agroekologikoentzat babes gehiago eta oztopo burokratiko gutxiago eskatzen du. \u201cFeminismoak asko ahaldundu gaitu… elkarrekin gai gara. Eta ezin gara isilik geratu\u201d, ondorioztatzen du.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\n

Amets Ladislao, produktu ekologiko eta tokikoen Bizkaigane kooperatibako bazkidea, EHNE-Bizkaia nekazal sindikatuko zuzendaritzako kidea eta Etxaldeko Emakumeak<\/a> taldeko partaidea \u2013 Errigoiti, Bizkaia<\/strong><\/strong><\/mark><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Amets, Algortan jaioa, ohiko unibertsitate ibilbidetik aldendu zen Historia ikasketetan izandako esperientzia etsigarriaren ondoren, eta nekazaritza lanari heltzea erabaki zuen, familiaren hasierako ezezkoaren gainetik. \u201cBaserritarra izan nahi dut\u201d, esan zuen, eta Derioko nekazaritza eskolan hasi zen prestatzen. Ez dator zuzenean baserritik, baina 20 urte baino gehiago daramatza Bizkaiko hainbat ustiategitan lanean, eta horrek sektorearen ezagutza zabala eman dio. Gaur egun Bizkaiganen<\/a> egiten du lan, eta bertatik modu aktiboan parte hartzen du EHNE-Bizkaia<\/a> sindikatuan, pixkanaka ardura gehiago hartuz modu naturalean. \u201cSindikalismoan sartzea nire lanaren beste atal bat izan da, ekoizpena bezala. Ezin dut bata bestea gabe ulertu\u201d, dio.<\/p>\n\n\n\n

EHNE-Bizkaiako kide gisa, Ametsen ustez sindikalismoa feminista eta agroekologikoa izan behar da, elikadura burujabetzarekin eta ekoizpen ereduaren eraldaketarekin konprometitua. Sindikatuan feminismoa emakumeek behetik bultzatua izan dela dio, aldarrikatuz nekazaritza eredu anitzagoak eta jasangarriagoak: \u201cEmakumeok eredu txikietan geratu ginen, eta gero ulertu genuen hori apustu politikoa ere bazela\u201d. Espazio zabalagoetan parte hartzeari dagokionez erronkak dauden arren, bere ustez feminismotik gaur egun \u201cjarduerak egiteko baino gehiago espazioa zaintzeko joera dago, eta denbora asko ematen dugu nola sentitzen garen aztertzen, gauzak egiten baino gehiago\u201d. Bere ustean \u201cemakume nekazariak urgentzia praktikoa du, eta guk beste toki batetik ulertzen dugu zaintza\u201d. Horregatik, emakume baserritarren feminismoak bere forma eta denbora propioak ditu.<\/p>\n\n\n\n

Ametsen esanetan, emakume eta gazte izateak zailtasun ugari dakartza historikoki zahartutako eta maskulinizatutako sektorean. Azaltzen du emakumeen lana sarritan ikuspegi paternalistatik baloratzen dela, eta horrek kritika eraikitzailea eta benetako ikaskuntza eragozten duela: \u201czuk aurrera jarraitzen duzu hanka sartzeekin, eta inor ez da ausarten esaten \u2018horrela ez!\u2019\u201d. Oztopo horien gainetik, bere sindikatuak feminismoarekin duen konpromisoa nabarmendu du: \u201cagenda politikoaren azken puntua izatetik\u201d eztabaida guztietan txertatuta egotera igaro da. Galiziako sindikatuarena (Sindicato Galego) bezalako estrategia zuzenagoen aurrean, EHNEn feminismoa pixkanaka sartzearen alde egin zuten: \u201cpixkanaka gaiak sartzen joan ginen\u201d, deserosotasunik sortu gabe, baina helburu eraldatzailea tinko mantenduz.<\/p>\n\n\n\n

Ikuspegi intersekzionaletik, Ametsek emakume nekazariek pairatzen duten prekarietate hirukoitza salatzen du: ekonomikoa, politikoa eta generoari lotutakoa. \u201cEmakumeak gara eta, horregatik, emakumeok oro har pairatzen ditugun diskriminazio guztiak jasaten ditugu: ikusezintasuna, etengabeko epaiak…\u201d. Gehitu du patriarkatuaren ondorioz emakume asko ez zirela nekazari gisa aitortuak izan, emakumeek beraiek ere ez zituztela beraien buruak aitortu, eta oroitu du 90eko hamarkadan bere sindikatuak nola bultzatu zituen emakumeentzako kotizazio sozialak bermatzeko neurriak. Hala ere, oraindik ere politika publikoek \u2014PAC kasu\u2014 ezberdintasunak iraunarazten dituzte, lagunduz lur eta animalien jabeak \u2014gehienetan gizonak edo enpresa handiak\u2014, eta kanpo utziz lurra benetan lantzen dutenak. \u201cPAC da Europa osoan errentarekin loturarik ez duen laguntza publiko bakarra\u201d, salatu du.   <\/p>\n\n\n\n

Ametsek Emakume Nekazarien Euskal Estatutuaren garapen falta ere kritikatu du, bere horretan helburu bihurtu zela adieraziz: \u201cEstatutua lortu genuenean, listo, denek arnasa lasai hartu zuten\u201d. Organo exekutiboetan paritatea bezalako neurriak sustatu baditu ere, ohartarazi du aldaketa horiek nahikoak ez direla botere-harremanetan lan sakonik egin gabe. UAGAren kasua ekarri du gogora, izan ere, UAGAren<\/a> exekutiboa hautsi egin zen, bertan sartu ziren emakumeak benetan integratu ez zirelako. Azkenik, azpimarratu du euren helburua ez dela azaleko aldaketa, baizik eta egiturazko eraldaketa: \u201catzera bueltarik izango ez duen agertoki berria nahi dugu\u201d.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\n

Leire Sorhouet, Bizkaigane produktu ekologiko eta tokikoen kooperatibako kidea eta Errigoitiko Udaleko zinegotzia \u2013 Errigoiti, Bizkaia<\/strong><\/strong><\/strong><\/mark><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Leire Bilbon jaiotakoa eta Biologia ikasitakoa da. Atzerrian zenbait urtez egon ondoren eta lorezaintzan ikasketak egin ostean, landa-eremuan aurkitu zuen bere lekua. Ia ustekabean sartu zen Bizkaigane<\/a> kooperatiban \u201440 urte baino gehiagoko ibilbidea duen nekazaritza-kooperatiba batean\u2014: \u201cAmaia ordezkatzeko deitu zidaten, amatasun baimen batean zegoen sei hilabetez… eta dagoeneko zazpi urte igaro dira\u201d. Gaur egun, bederatzi kide dituen kooperatiban bera da hiru emakumeetako bat, eta aktiboki parte hartzen du hasieratik lankidetzaren eta ekoizpen ekologikoaren alde egin duen proiektuan.<\/p>\n\n\n\n

Baserrira egokitzea ez zen beldurrik gabea izan, batez ere lan fisikoaren exijentziagatik. \u201cPixka bat gutxiago sentitzen nintzen, txikiago\u201d, gogoratzen du. Hala ere, denborarekin, bere tokia aldarrikatu zuen taldearen baitan, bere esperientziari, izaerari eta lanaren ikuspegi kolaboratiboagoari esker. Leireren esanetan, kooperatibismoa eraiki ohi da \u201celkarren arteko laguntzaren, sinergien eta zaintzaren\u201d gainean. Filosofia horrek generoa gainditzen du eta kooperatibaren barne-antolaketan ere islatzen da, non emakumeek \u2014dioenez\u2014 talde osoa aberasten duten \u201cantolakuntza maila eta aurreikusteko gaitasuna\u201d ekartzen dituzten.<\/p>\n\n\n\n

Proiektuaren dimentsio eraldatzailea islatzen da Leirek politika publiko eta ekoizpen-eredu nagusien aurrean duen ikuspegi kritikoan ere. Aldaketak integrala izan behar duela azpimarratzen du, erakundeetatik hasi eta norbanakoen ohituretaraino: \u201cHartzen diren erabakiek markatuko dute\u2026 zer gizarte mota bihurtuko garen\u201d. Agroekologia, bere ustez, ez da soilik nekazaritza-eredu bat, baizik eta zaintzan oinarritutako etika bat: lurraren, animalien eta pertsonen zaintza.<\/p>\n\n\n\n

Azkenik, Leirek talde-lanaren garrantzia nabarmentzen du, bizitza pertsonala eta lanekoa uztartzeko giltzarri gisa. \u201cEz da lanpostu huts bat, bizitzeko modu bat bihurtzen da\u201d, dio, gogoratuz bere amonak bizi izan zituen baserri tradizionalaren baldintza gogorrak. Horren aurrean, Bizkaiganek bestelako landa-bizitza bat bilatzen du: kooperatiboa, iraunkorra eta gizatiarra.<\/p>\n\n\n\n

Leirerentzat, emakumeak landa-ingurunera erakartzeko oztopo nagusia kontziliazioa eta benetako berdintasuna dira, eta horrekin batera erakundeen aintzatespena behar da: \u201csoldatak, denborak, lanak, lan-motak\u201d. Hasieran beldur zen lan fisikoaren exijentziagatik, baina laster ulertu zuen benetako oztopoa zela \u201cburutik kentzea gizarteak edo familiak transmititutako kutsadurak\u201d. Azpimarratzen du aldaketa ez dela politikoa soilik izan behar, soziala eta pertsonala ere bai: \u201cbatez ere gizarte mailan lan egin behar da, eta baita barrutik, norberaren barrutik ere\u201d. Beretzat, harrotasun iturri da agroekologia proiektu batean parte hartzea, elikagaiak ekoizteaz gain, osasuna eta autonomia sustatzen baititu: \u201cez da soilik elikadura-subiranotasuna, baizik eta geure buruaren jabe izatea maila guztietan\u201d. <\/p>\n<\/div>\n\n\n\n\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\n

Alazne Intxauspe, nekazari ekologikoa eta EHNE-Bizkaia sindikatuaren zuzendaritzako kidea<\/strong><\/strong><\/strong><\/strong><\/mark><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Alazne landa-ingurunetik dator, nahiz eta bere gurasoek ez zuten bizimodua baserritik atera. Animaliak hazten zituzten eta baratzea lantzen zuten, baina dena autosufizientziarako zen. Bazirudien unibertsitateko prestakuntzak eta zazpi urtez telebista-produkzioko munduan aritzeak nekazaritzatik urrundu zutela, baina 2012an, bere bikotekidearekin batera, EHNEk eskainitako agroekologia ikastaro bat egin zuen, eta hortik abiatu zuen baratzezaintza ekologikoaren bidea. Hasierako motibazioa ez zen ekoizpena bera izan, baizik eta elikadurarekiko ardura: interesatzen zitzaion \u201cnola elikatzen garen, zer jaten dugun, nondik datorren jaten duguna…\u201d. Kezka horrek eraman zuen agroekologia esploratzera bizitzeko modu posible gisa.<\/p>\n\n\n\n

Barazkien ekoizpenaz gain, Alaznek eta bere bikotekideak kontserba-ekimen txiki bat jarri zuten martxan, eta 2014az geroztik, Alazne alta emanda dago nekazari autonomo gisa. Ekoizpen lanarekin batera, oso inplikatuta egon da antolaketaren eta sindikalismoaren esparruan, parte hartuz EHNE Bizkaia<\/a>, Etxalde<\/a> eta V\u00eda Campesina<\/a> erakundeetan. Berarentzat beti izan da garrantzitsua eramatea \u201caitzurra eta boligrafoa\u201d, hau da, lan praktikoa uztartzea gogoeta egitearekin eta antolatzearekin. Sindikatuan sartzea testuinguruarekin lotuta egon zen: sindikatuak gazteak eta emakumeak integratu nahi zituen, eta bere hitzetan, \u201camain eman nion neure buruari eta horrela sartu nintzen zuzendaritzan\u201d.  <\/p>\n\n\n\n

Agroekologiaren eta feminismoren arteko lotura da bere konpromisoaren oinarrietako bat. EHNEren agroekologiarako aldaketa estrategikoa Alazne iritsi aurretik eman bazen ere, azken urteetan ikuspegi feministan ere sakondu dela uste du. Aurreko belaunaldietako emakumeen lana nabarmendu du, hala nola Maritxurena, baratzezaintzan aitzindaria izan baitzen abeltzaintza nagusi zen testuinguruan, eta nahiz eta \u201cziurrenik berak ez zion feminismo izena jarri\u2026 niretzat aurrekari argia da\u201d. Alaznek defendatzen du emakumeak historikoki buru izan direla baserri ereduan eta familia-nekazaritzan, eta askotan sistema horri eutsi diotela oin hartuta zaintzan, jasangarritasunean eta elikadura-subiranotasunean, diskurtso handirik behar izan gabe.<\/p>\n\n\n\n

Hala ere, kritikoa da oraindik ere badirauten egiturazko oztopoekin. Adierazten du emakumeen parte-hartze osoa oztopatzen duten faktoreak direla zaintza-lanen zama eta benetako bideragarritasun ekonomikoa lortzeko zailtasunak. Zenbait lege-aurrerapen balioesten ditu, hala nola Euskal Autonomia Erkidegoko Nekazaritzako Emakumeen Estatutua, baina haren eraginari buruzko zalantzak ere adierazten ditu: \u201cguztiaz hitz egiten du\u2026 baina hor gelditzen da. Hori ez bada programa edo ekintza zehatzetara jaisten…\u201d. Ordezkaritza-mekanismoei dagokienez, ez du uste kuoten ezarpen hutsak benetako eraldaketa bermatzen duenik, aurretiko oinarri-lanik gabe.<\/p>\n\n\n\n

Bere esperientziatik, azpimarratu du emakumeen parte-hartzea ez dela soilik genero kontu batera mugatu behar, baizik eta aniztasun mota guztietara zabaldu behar dela. Funtsezkotzat jotzen du hainbat errealitate (immigrazioa, adibidez) bilduko dituen erakunde bizia eraikitzea eta lidergo partekatuak sortzea. Hala ere, aitortzen du egunerokoak muga handiak jartzen dituela: \u201cekoizten dugu, saltzen dugu, paperak egiten ditugu\u2026 eta gero zaila da beste espazio batzuetan parte hartzea, nahi izanda ere\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Dena den, aurrerapauso esanguratsuak ikusten ditu. Bere ingurune agroekologikoan emakumeen parte-hartzea aktiboa da, prestakuntza gehiago dago, espazio partekatu gehiago eta ikusgarritasun handiagoa. Onartzen du \u201cbeste batzuek egindako lanari esker, gaur egun guk bestelako egoera bat bizi dugula\u201d. Berarentzat, aldaketa ez dago lege edo politiken mende bakarrik, behetik eraikitzen den konpromiso erreal, kolektibo eta etengabearen mende baizik. Eta politika publikoek benetan sustatu nahi badituzte emakumeak lehen sektorean, kontraesan handia da aldi berean nekazaritza industrialaren eredua bultzatzea. <\/p>\n<\/div>\n\n\n\n\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\n

Lorena Costas, ahuntz gaztaren ekoizlea Marintarrena baserrian \u2013 Otxandio, Bizkaia<\/strong><\/strong><\/strong><\/strong><\/strong><\/mark><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Baseri munduan jaio ez arren, beti sentitu izan du barruan zeramala. Otxandioko herrian hazi zen, baina asteburuetan bere familiaren baserrian, eta txikitatik piztu zitzaion animaliekiko maitasuna, ia-ia obsesio naturaltzat hartuta. \u201cUste dut baserritarra jaio egiten dela\u201d, dio konbentzituta.<\/p>\n\n\n\n

Bere ibilbidea ez da lerro zuzena izan. Urteetan ikasketak ostalaritzako lanarekin uztartu zituen, bere tokia aurkitu ezinik. Zaldiak maite zituen eta zaldi-teknikari gisa trebatu zen, zalditegietan lan egin zuen eta sektore horretan zerbait sortzea ere pentsatu zuen. Baina azkar ohartu zen kostuek ezinezko bihurtzen zutela amets hori. Ama gazte bihurtu eta bikotekidearekin Otxandion finkatu ondoren, eskuratu ahal izan zuten lurasilean proiektu berri baten hasiera aurkitu zuen: ahuntz-azienda txiki bat.<\/p>\n\n\n\n

Ustiaketa-eredu maneiagarria aukeratu zuen, erdi-estentsiboa, lurrari eta klimari egokitua. Gaur egun, 100 ahuntz ingururekin, bere gazta ekoizten du eta, gehienbat, zuzenean saltzen du. Bidea gogorra izan da, fisikoki eta mentalki zorrotza, batez ere bi alaba txikiak hazten ari zen bitartean. Bera arduratu zen jezteaz, kudeaketaz, finantzaketaz, salmentaz… Duela gutxi, senarra bete-betean sartu zen proiektuan, baina berak jarraitzen du gidari.<\/p>\n\n\n\n

Lorenak inoiz ez du sinetsi landa-eremua gizonentzat soilik denik. Dioenez, emakumeak betidanik egon dira lanean, baina ikusezin bihurturik. Eta bera horren lekuko da: sendoa, autonomoa eta bere artaldeko ahuntz bakoitza ezagutzeko memoria ezin hobez hornitua. Batzuetan jasan ditu jarrera matxistak, batez ere adineko gizonen aldetik, baina segurtasunez eta umorez erantzuten du. Bere ingurunean, behintzat, emakumeak pisua, ahotsa eta erabakia dauzka.<\/p>\n\n\n\n

Bere proiektuaren zutabeetako bat izan da tokiko ekoizle-sareekin konektatzea. \u201cEtartea\u201d bezalako denda kooperatiboetan parte hartzen du, baita landa-merkatuetan eta produktu lokalak eskura erraz jartzen dituzten plataforma digitaletan ere, hala nola \u201cIraunkor<\/a>\u201d edo \u201cBBK Azoka<\/a>\u201d. Produktua kontsumitzailearengana hurbiltzearen aldekoa da, kate handien mende egon gabe. Beretzat, merkatuek balio ordezkaezina dute, ez bakarrik merkataritzakoa, baita gizatiarra eta komunitarioa ere.<\/p>\n\n\n\n

Aurreko emakumeek utzitako ondarea ere aitortzen du, bereziki amonarena, bere ondoan ia konturatu barik ikasi baitzuen nola erein, nola tratatu animaliak, nola eraman baserria txukun eta maitasunez. Gaur egun, jakintza hori bere baitan darama.<\/p>\n\n\n\n

Bere alabak oraindik ez dira landa-bizitzaren xarmaz jabetzen, baina Lorenak ziur daki noizbait baloratuko dutela bizitakoa. Askatasuna, naturarekiko lotura, erantzukizuna\u2026 horrek guztiak arrastoa uzten du.<\/p>\n\n\n\n

Azkenik, politika publikoekiko kritika egiten du: sentitzen du urrutitik eginda daudela, baserriaren errealitatea ulertzen ez duen jendeak eginda. Burokrazia gero eta handiagoa da eta benetako laguntza gero eta txikiagoa. Landa eremuan ekiteak, dio, beldurra ematen du. Eta are gehiago emakume bazara, horrek dakarren zama mental eta familiarrarekin. Hala ere, etorkizuna badagoela uste du, batez ere eredu jasangarri, txiki eta gizatiarren aldeko apustua egiten bada.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\n

Maritxu Telleria, barazkigile erretiratua, EHNE-Bizkaiako sindikatuaren erreferente historikoa \u2013 Bizkaia<\/strong><\/strong><\/strong><\/strong><\/strong><\/strong><\/mark><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Maritxu Telleria, baratzezain erretiratua eta EHNE-Bizkaiako<\/a> sindikatuaren figura historikoa, aitzindaria izan zen zentzu askotan. Bere bizitza errotik aldatu zen 21 urterekin ezkondu eta O\u00f1atiko lantegi batean zuen lana utzi zuenean, senarraren baserrira bizitzera joateko. Landa-munduan esperientziarik gabe, bere koinatak irakatsi zizkion baratzeko lehen urratsak. Pixkanaka, deskubritu zuen elikagai freskoak lantzearen eta Durangoko zein Arrasateko merkatuan saltzearen poza, baita Eroski bezalako salmenta-gune handietan lekua eginez ere.<\/p>\n\n\n\n

Gogoz eta irmotasunez, nekazaritza-jarduera zabalduz joan zen, hainbat negutegi izatera iritsiz eta baserrian bizimodu sendo bat eratuz. Bi hamarkadatan gutxienez, bera eta senarra baserritik bizi izan ziren, tokiko merkatuak produktu freskoen salgune nagusi ziren garaian. Maritxurentzat etapa bizia eta atsegina izan zen, maitasunez gogoratzen duena.<\/p>\n\n\n\n

Bere inplikazio soziala EHNE sindikatuko batzarretan hasi zen. Inguruko emakumeek animatuta parte hartzen hasi zen, eta laster gonbidatu zuten zuzendaritzako kide izatera. Sindikatuan kargu exekutibo bat hartu zuen lehen emakumea izan zen. Garai exijentea izan zen: nekazaritza lanarekin batera, Bilboko gaueko bileretan parte hartzen zuen, askotan gizonez betetako espazioetan emakume bakarra izanik. Denbora batez ikusezina sentitu zen, “lorontzia” bezala, harik eta ahotsa altxatu zuen arte, abeltzaintzatik haratago beste nekazaritza eremuetan ari zirenak ere entzunak izan zitezen eskatzeko.<\/p>\n\n\n\n

Berarentzat, sindikatua bere unibertsitatea izan zen. Gaztetan jaso ezin izan zuen bizitza- eta politika-formazioa eskaini zion. Borroka garrantzitsuetan parte hartu zuen, hala nola ekoizpen kuotetan, esnearen prezioan eta baserriko emakumeen eskubideen aldekoetan. Salatzen du emakumeek historikoki nekazaritza lanari itzaletik eutsi diotela, aitorpenik eta eskubiderik gabe. Emakume askok ezin izan zuten modu aktiboan parte hartu eta inplikatu, lurra lantzeaz gain etxeko lanak, seme-alaben zaintza eta adinekoen ardura baitzuten. Maritxuk bere amaginarrebaren eta izeba baten laguntzari esker lortu zuen sindikatuan parte hartzea, haiek eman baitzioten aukera baserritik tarteka alde egin eta borrokan aritzeko.<\/p>\n\n\n\n

Emakumeek nekazaritzan izan duten funtsezko rola azpimarratzen du, nahiz eta haien lana sarritan ikusezina izan den. Gogora dakartza ustiategiak emakumeen izenean jartzeko zailtasunak, Gizarte Segurantzan kotizatzeko arazoak, eta gaur egun oraindik ere irauten duten oztopo sozialak eta administratiboak.<\/p>\n\n\n\n

Aurrerapenak eman diren arren, uste du egungo egoera oraindik ere zaila dela lande-eremuko emakume zein gizonentzat. Burokraziak, merkatuaren presioak eta ustiategi txikientzako laguntza faltak zaildu egiten dute baserritik bizitzea. Hala ere, atzera egiteko aukera izango balu, bide bera aukeratuko luke: baserrian bizi eta lan egin, baratze eta negutegien artean, lurrez, sustraiz eta borrokaz inguratuta.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\n

Puy Arrieta, ardi-artzaina, Ipi\u00f1aburu gaztandegia, Zeanuriko Abeltzainen Elkarteko lehendakariordea \u2013 Zeanuri, Bizkaia<\/strong><\/strong><\/strong><\/strong><\/strong><\/strong><\/strong><\/mark><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Puy artisau-gaztagintzan aritzen den emakumea da, eta bere familiaren jarduera guztia antolatuta dago etxetik bertatik egindako salmenta zuzenaren inguruan. Gizarte Langintzako ikasketak egin zituen eta beste sektore batzuetan lan egin zuen, baina baserriaren deia gailendu zitzaion. 24 urterekin bertan geratzea erabaki zuen, hain zuzen ere \u201cbehi eroen\u201d krisiak eta kontsumo-ohituren aldaketak kolokan jarri zutenena familia eredua, apustu eginez ardi-arraza autoktonoaren alde (latxa) eta artisau-gaztaren alde.<\/p>\n\n\n\n

Gaztagintza ez da soilik bere bizibidea, lurraldean errotutako bizimodua ere bada, eta bezeroekin harreman zuzenak konfiantza eta gertutasun-loturak sortu ohi ditu. Arratiako eskualdeko denda txikietan eta noizean behingo azoka batzuetan saltzen badu ere, salmenten gehiengoa etxetik egiten du, eta horrek abantailak ematen dizkion arren, mugikortasuna murrizten du eta etxeko bizimodua baldintzatzen du.<\/p>\n\n\n\n

Parte hartzen du ACOL \u2013Ardi Latxa Hazleen Elkartean<\/a>, Idiazabal Jatorri Izendapenean eta Zeanuriko Abeltzainen Elkartean, azken horretan lehendakariorde gisa. Onartzen du emakume askok berdintasun-kuoten bidez sartzen direla halako guneetan, baina azpimarratzen du ezinbestekoa dela espazio historikoki maskulinizatu horietan egotea eta haiek okupatzea.<\/p>\n\n\n\n

Genero-gaiak bere esperientzia osoa zeharkatzen du. Gogora dakar bere ama, nahiz eta familiako ustiategian lan egin (gainera, kotizatu egiten zuen eta ustiategiaren erdia bere izenean zegoen), ofizialki \u201cetxekoandrea\u201d gisa agertzen zela; horrek garbi adierazten du emakumeek landa-eremuan egiten zuten lanaren  ikusezintasun estrukturala. Aurrerapenak egon diren arren, gaur egun oraindik ere badaude erresistentziak: komentario matxista esplizituetatik hasi eta auzitan jartzeraino bere burua \u201cartzain\u201d gisa aurkezten duen emakumearen legitimitatea. Berak, ordea, irmo definitzen du bere burua: \u201cEz naiz artzainaren emaztea, Ipi\u00f1aburuko artzaina naiz\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Bere ikuspegitik, sektoreko emakume askoko joera dute ekoizpen-eredu txikiekin identifikatzeko, jasangarritasuna eta salmenta zuzena ardatz dituztenekin. Errentagarritasuna eta hedapena lehenesten dituen eredu kapitalista eta maskulinizatuaren aurrean, uste du ikuspegi agroekologikoak afinitate handiagoa duela emakumeekin eta bide egokia izan daitekeela sistema agroalimentarioa bere osotasunean eraldatzeko.<\/p>\n\n\n\n

Ekoizpen-eredu estentsibo eta hurbila defenditzen du, non emakumeek txikia dena handi den zerbait bihurtzen duten. Hala ere, salatzen du politika publikoek ez dietela beti laguntzen bera bezalakoei, behe-behetik lan egiten dutenei. Burokrazia, arauak eta tratamendu orokortu horiek ekoizle txikiak ito egiten dituztela dio, eta handiek, aldiz, erraztasun gehiago dituztela; horregatik, sentiberatasun instituzional handiagoa eskatzen du eskala txikian artisau ikuspegitik eta hurbiltasunetik lan egiten dutenekiko.<\/p>\n\n\n\n

Belaunaldi arteko transmisioaren gaia ere funtsezko gai gisa agertzen da. Jakitun da abeltzain bizimodua zorrotza eta bokazionala dela, eta ez du zertan espero seme-alabek jarduera horrekin jarraituko dutenik, baina saiatzen da berdintasunean eta landa-lanaren balioan hezten. Bai alabak bai semeak ezagutzen dute baserria eta parte hartzen dute eguneroko lanetan, baina bakoitzak bere bidea egingo du.<\/p>\n\n\n\n

Gaur egun, generoaren aldarrikapenean ez ezik, arreta jartzen du lehen sektorearen defentsan baita bestelako ikuspegietatik ere: bizitzeko modu gisa, lurraldea kudeatzeko bide gisa eta komunitatea sortzeko modu gisa. Nortasun- eta harrotasun-zentzu handia transmititzen du, eta bere familiako emakumeengan jakintza-iturri etengabea, indarra eta kemena ikusten ditu. Uste du oraindik asko dagoela egiteko lehen sektorearen lana ikusarazteko eta balioztatzeko, eta beharrezkoa dela borrokan jarraitzea, egunerokotasunetik eta kolektibotasunetik.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\n

Rosa Elgezabal, baratzezaina eta abeltzaina, tabernaria, bere produktuen saltzaile zuzena eta produktu-eraldatzailea \u2013 Arrieta, Bizkaia<\/strong><\/strong><\/strong><\/strong><\/strong><\/strong><\/strong><\/strong><\/mark><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Arrietan jaio zenetik, Rosa estuki lotuta egon da landa-munduarekin, baserri tradizional batean bizi eta lan eginez. Txikitatik ikasi zuen ahaleginaren eta autosufizientziaren balioa. 14 urte zituela, aitaren heriotzak baserriaren ardura hartzera eraman zuen amarekin batera.   <\/p>\n\n\n\n

Bizitzan zehar, Rosa lan askotan aritu da: nekazaria eta abeltzaina, tabernaria, tokiko merkatuetan saltzailea eta produktuen eraldatzailea. Azoketan lan egin du, barazkiak landu, txerriak hazi, hestebeteak prestatu, eta hori guztia bizirik mantenduz lurrarekin zuen lotura. Herriko taberna kudeatu zuen garaian ere, baserriarekin zuen harremanak jarraitu zuen bere bizitzaren ardatz izaten.<\/p>\n\n\n\n

Denborarekin, bere senarraren baserrira joan ziren bizitzera, eta han jarraitu zuten nekazaritza eta abeltzaintza jarduerekin. Ia 30 urtez txerri-hazkuntzan eta salmentan aritu zen, prozesu osoan parte hartuz. Lan gogorra egin arren, askotan bakarrik, Rosa beti sentitu zen asebeteta eta harro bere jarduera ekonomikoaren titular izateaz.<\/p>\n\n\n\n

Rosak garbi hausnartzen du gizarte-aldaketen inguruan, bereziki emakumeen rolari buruz. Garai batean emakumeek etxean zein baserrian etenik gabe lan egiten zuten bitartean, gizonek atseden hartzeko aukera gehiago zuten. Aldi berean, bere lekua irabazteko borrokatu zen belaunaldi baten parte izan zen. Irmo azaltzen da kontatzen duenean merkatuetan eta berdinen artean bere burua errespetatzen nola ikasi zuen, azpimarratuz nortasuna erakustearen garrantzia.<\/p>\n\n\n\n

Gaur egun, erretiroaren atarian eta 38 urte kotizatuta, Rosak lortutako aurrerapenak baloratzen ditu. Onartzen du, hasieratik berriro hasi beharko balu, agian taldean egingo lukeela, ikuspegi kolaboratzaileago batekin eta familia-jabetzan gutxiago oinarrituta. Sendo sinesten du komunitate-lanean, alternatiba jasangarri gisa, eta baita bizitza pertsonalaren eta lan-bizitzaren arteko oreka bilatzeko modu gisa.<\/p>\n\n\n\n

Alabak ustiategiarekin jarraituko ez duen arren, Rosak bizirik mantentzen du nekazari bokazioz norbaitek lekukoa hartuko duen itxaropena. Berarentzat, landa-munduaren esentziak bizirik dirau aitzurra bezalako tresnetan, belaunaldi askoren lan etengabeko eta isilaren sinboloa.<\/p>\n\n\n\n

Lasaitasunez eta harrotasunez, bere lan-bizitzari agur esaten dio Rosak, jakinda bere ibilbidea baserritik bizi diren pertsonen duintasunaren eta ahaleginaren isla izan dela. Eta bere argazki zuri-beltzak alboan dakarren esaldiak dioen bezala: \u201cEzina ekinez egina\u201d<\/em>.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\n

Natalia Varela Cada\u00eda, Esp\u00edrito da Colmea proiektuko erlezaina \u2013 Laxe, Palas de Rei, Lugo<\/mark><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Natalia errotari familia batean hazi zen, eta ia kasualitatez heldu zen erlezaintzara. 2013an Galiziara itzuli ondoren, bere familiaren errota zaharra berritu zuen eta basa-erleen erlauntzak aurkitu zituen hormetan. Aurretik esperientziarik gabe, bi erlauntzarekin hastea erabaki zuen, bere intuizio eta jakin-minak gidatuta. Horrela hasi zuen abentura bere ustez itxia eta gizonen agindupekoa den munduan, eta hori ikaskuntza oso zaila bihurtu zuen.<\/p>\n\n\n\n

Denborarekin, Natalia prestatu egin zen ikastaroen bidez eta tokiko erlezainen laguntza noizean behin jasoz. 2023an urrats garrantzitsu bat eman eta bere jarduera profesionalizatu zuen. Berarentzat, erleek lan bat baino askoz gehiago adierazten dute: \u00abProiektuaren esentzia eta muina da kontzientziatzea guztiok bat garela eta erleak bere ingurunearekin estuki lotuta daudela. Erlerik gabe ezin dugu janaririk izan, gaur egun jaten ditugun elikagaiaren %77 inguru polinizatzen baitituzte. Desagertzen baldin badira euren habitatak babesten ez direlako eta suntsitzen direlako, geure kontra ari gara lanean\u00bb, dio.<\/p>\n\n\n\n

Nataliak baloratzen du erleen eta ekosistemaren arteko harremana, eta azpimarratzen du klima aldaketak aldatzen diharduela ziklo naturalak eta erleen portaeran eragiten. Iraganean, aldi berean loratzen ziren gaztainondoak, gereziondoak eta sastrakak, baina gaur egun, dio, ezin da ezer aurreikusi.<\/p>\n\n\n\n

Garrantzitsua izanik ere, erlezaintzak Galizian aurre egin behar dio bai aitortza instituzional faltari nola lurraldearentzat eta gizartearentzat duen garrantziaren ezjakintasun itzelari. Bere ustez, politikek sektore errentagarriagoetara sartzea bilatzen dute, hala nola, txerri eta oilasko hazkuntzara, eta erlezaintza errentagarritasunik gabeko jarduera utopiko eta erromantiko gisa ikusten dela. \u201cEnpresa handiei lehentasuna ematen zaie, lanpostuak epe-laburrean agintzen dituztenak, baina tokiko ehuna desegonkortzen dutenak. 30 urte igaro ondoren, lur suntsitua besterik ez dute utziko\u201d, ohartarazten du.<\/p>\n\n\n\n

Multinazional handien proiektuek (zelulosa, eukaliptizazioa, etab.) duten inpaktuaren gaineko kezka garbi ageri da Galiziako paisaiaz egiten duen azterketan: desagertzen ari dira abeltzaintza estentsiboa bezalako jarduera tradizionalak, belardiak eta basoak mantentzen dituztenak, despopulazioagatik eta jarduera produktibo eta ingurumenarekiko errespetuzko zerbitzuekin bateragarriak ez direnak enpresa handien iritsieragatik. Bere iritziz, proiektu horiek landa-ingurunea abandonatzea dakarte, “sakrifizio lurralde” bihurtzen dute, Latinoamerikan mendeetan zehar gertatu zen bezala.<\/p>\n\n\n\n

Erle sektorea oso gizonezkoen mundua da, dio Nataliak. \u201cErlezaintza proiektu bat bakarrik eramaten duen emakume bakarra naiz\u201d, beste emakume erlezainak familia ingurune batean murgilduta daude eta horrek ikusgarritasun gutxiago ematen die. Asiako liztortzarra bezalako gai garrantzitsuak jorratzen diren eztabaidetan, emakumeak gutxiengoan daude eta jarrera paternalistak pairatzen dituzte: \u201cSarritan gutxietsi egiten naute edo galdetzen didate ea benetan bakarrik lan egiten dudan, eta jarrera horiek ez lituzkete gizonekin izango\u201d. Indibidualismoa eta erlezainen arteko lankidetzarik eza salatzen ditu, nahiz eta, hainbeste elkarte egonik, elkarlana badagoela pentsa litekeen.<\/p>\n\n\n\n

\u201cEzagutza partekatzen ditudanean, dela irakurri dudan ikerketa bat edo probatzeko metodo bat, sarritan gutxiesten dituzte nire esku hartzeak eta iruzkinak. Nire esperientzia ikusezina bihurtzen da. Maila pertsonalean, denborarekin nire izaera ikasi eta egokitu behar izan dut, moduak leunduz eta hizkuntza neurtuz gizonezkoek agintzen duten ingurunera egokitzeko. Portaera jakin batzuk ikasi behar izan ditut serio har nazaten, baina nekagarria da. Orain jarrera horiek desikasten saiatzen ari naiz eta beste modu batera lan egiten\u201d, azaltzen du.<\/p>\n\n\n\n

Desafioak desafio, Nataliak adierazten du emakumeek gidatzen dituztela landa-ekimen berriak eta paradigma ekonomikoak aldatzen ari direla. Ekimen horiek emakume ekoizleen artean elkartasuna eta komunikazioa sustatzen dute, gizonezko ekoizleen artean lehia eta isolamendua bainoago.<\/p>\n\n\n\n

Nataliak defendatzen du kooperatibek landa-garapenaren erdigunean egon behar dutela eta lan egiten du emakumeen artean laguntza sareak sortzeko. \u201cNorbere egitasmo indibidualekin gainezka egon arren, elkarrekin zerbait eraikitzen ari gara, eta horrek itxaropena ematen dit\u201d, amaitzen du.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\n

Raquel Garc\u00eda Rodr\u00edguez, nekazaria Labrecos<\/a> kooperatiban \u2013 Dorda\u00f1o, Oza-Cesuras, A Coru\u00f1a<\/mark><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Raquel Labrecosen parte da, A Coru\u00f1a probintziako Oza-Cesuras udalerrian kokatutako lan kooperatiba bat, uztartzen dituena nekazaritza ekologikoa (baratzea berotegiarekin eta gabe) eta abeltzaintza ekologikoa, ikuspegi birsortzaile eta zirkularretik. Familia kooperatiba bat da, eta bere bikotekidearekin eta koinatuarekin lan egiten du, amaginarrebaren laguntzarekin. Ikuspegi komuna partekatzen dute: lurra birsortzea eta kalitatezko elikagaiak ekoiztea kanpoko ekoizpen bideekiko menpekotasunik gabe.<\/p>\n\n\n\n

Hasieran baratzearekin hasi ziren soilik, baina animaliak sartu zituzten ez bakarrik haragi produktuen salmenta osatzeko, baita baratzeko lurra modu organikoan ongarriztatzeko eta lursailen artzaintza birsortzailea egiteagatik ere. Ikuspegi horrek lurra zaintzea du erdigunean eta erakutsi nahi du errendimendu handiak lor daitezkeela praktika konbentzionaletan oinarritu gabe, dio. \u00abNekazaritza konbentzionalarekin alderatuta, azaloreek pisu bera eta azenarioek errendimendu bera izan dezakete, lurra ondo zaintzen bada\u00bb.<\/p>\n\n\n\n

Raquelek dio gaur egungo nekazaritza praktika askok utzi egin diotela lurra zaintzeari berehalako ekoizpenaren mesedetan, baina sinetsita dago eredu birsortzailea berdin dela eraginkorra eta jasangarriagoa dela. \u00abNekazaritza ekologikoa garestia edo errentagarritasun gutxiagokoa dela dioen mitoak ez du oinarririk\u00bb, dio, eta kritikatzen du kanpoko input-<\/em>ekiko menpekotasuna, nekazaritza konbentzionalak darabiltzan produktu kimikoak eta ongarriak kasu. Bere ustez, metodo birsortzaileak aukeratzea ez da soilik ekoizpen kontua, naturarekiko eta sasoiko kontsumoarekiko errespetua ere bada.<\/p>\n\n\n\n

Ikuspegi berritzailea eta zirkularra izan arren, Raquelek onartzen du bidea ez dela erraza izan, burokraziak oztopoak jartzen dituelako, izan ere, badirudi eredu espezializatuak soilik hartzen direla kontuan. \u00abBaratzea, behiak eta ardiak dituzunean, badirudi zoratu egiten direla paper artean\u00bb, dio. Modelo integratuak laguntzeko malgutasunik ez dago eta horrek ustiategi txikien lana zailtzen du, hala nola Labrecosena, ingurunea zaintzen duen ekoizteko modu jasangarria bilatzen dutenak. Laguntzarik ezaz gain, Raquelek kanpoko mehatxuak salatzen ditu, hala nola zelulosa eta eoliko makropoligonoak, arriskuan jartzen dituztenak landa-ingurunea eta ingurune naturala errespetatu nahi duten berea bezalako proiektu produktiboak. \u00abLanda eremuaren defentsa da orain gure borrokarik handiena\u00bb, dio.<\/p>\n\n\n\n

\u00abLandareak nola hazten diren ikusteak, uzta ondo ateratzeak eta bezeroei harritzen dituzten produktuak eramateak beste lan mota batek ematen ez duen asebetetzea dakar\u00bb, azaltzen du. Proiektu hau Raquelerentzat ez da soilik lana, bizitzeko modu bat baizik, eguneroko bizitza aldatu duena kalitate handiago baten bila, eta haurrak barne hartu ditu (elikadura, biodibertsitatearen ezagutza, balioak, etab.). Bezeroen kontzientziazioa ere bilatzen du, sustatuz kontsumo tokikoa, kalitatezkoa eta sasoian sasoikoa.<\/p>\n\n\n\n

Raquel kooperatibara pixkanaka sartu zen. Lehen auto tailer baten harreran egiten zuen lan eta bere bikotekidea eta lehengusua ziren ekologikoki ekoizten zutenak. Zera kontatzen du: \u00ab2012an, lehen semea izan nuenean, edoskitzeko baimena eskatu nuen, baina enpresak esan zidan ez zela posible 15 egunak hartzea. Bularra ematen ari zarenean haurren premien arabera, eguneko ordubete libreak ez du ezer balio. Azkenean lanean jarraitu nuen, baina bigarren alaba izan ondoren erabaki nuen ez nuela bizitza hori nahi. Ez nuen bizitza bat nahi non haurrak ikusten ez nituen eta besteek zaintzen zituzten, 8:30etan irteten nintzelako etxetik, bazkaltzera etortzen nintzen eguerdian, haurrak siestan zeudela, eta bueltatzen nintzen gaueko 20:00etan edo beranduago batzarrik bazegoen\u00bb.<\/p>\n\n\n\n

Atzera begira, Raquelek dio berak ez zuela inoiz irudikatu nekazaritza izango zuela bide. \u00abEtxean beti izan dira behiak, baina nekazaritzarekin nire harremana minimoa izan zen, beti saiatu naiz urrun egoten. Leku askotan uste da ikasketak egiten badituzu eta kanpoan lana bilatzen baduzu, bazarala norbait. Landan geratuz gero, bazirudien ez zarela inor, ez zenuela kategoriarik. Esaten zizuten \u2018joan, neska, joan, landa eremuak ez du etorkizunik\u2019. Baina uste dut landa eremuak etorkizun handia duela eta gustatuko litzaidake bizi proiektu gisa nire seme-alabek baloratzea, eta nahi izanez gero, berorrekin jarraitzea\u00bb.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\n

Mar\u00eda Jos\u00e9 Tallon, nekazaria eta Trasdeza Natur elaborazio-tailerra \u2013 Cardigonde, Cortegada, Silleda, Pontevedra<\/strong><\/strong> <\/mark><\/p>\n\n\n\n

Mar\u00eda Jos\u00e9 nekazaritza ekologikoan aritzen da eta gune bat dauka \u201cbaratzeko produktuak prozesatzeko, frutak nola barazkiak\u201d, Trasdeza Natur<\/a> izeneko enpresan. Txikitan bere familiak autokontsumorako baratzea bazuen ere, landa eremuarekin duen lotura etorri zen ikasketak burutu ostean eta bulegoko lanean hainbat urte egin ondoren. Nekazaritzara bideratzearen erabakia hartu zuen lan aukera baten bila zebilelako eta bere kabuz lan egiteko aukera nahi zuelako, lanik gabe geratu ostean. Prestakuntza jasotzea erabaki zuen eta nekazaritza ekologikoari buruzko hainbat ikastaro egin zituen. \u201cAldaketa erradikala izan zen, bulego barruan egotetik aire librean lan egitera, eguzkitan, lurrarekin harremanetan. Erabat desberdina da eta, aldi berean, oso aberasgarria\u201d, dio.<\/p>\n\n\n\n

Bere enpresan fruta deshidratatzea da bere jarduera nagusia, eguzki-energiaz eta energia berriztagarriz hornitutako lehorgailuekin egiten duen prozesu baten bidez. Berrikuntza eta jasangarritasuna dira bere proiektuaren oinarriak, eta Santiagoko Unibertsitatearekin lankidetza hitzarmen bat du eguzki-lehorgailuak garatzeko. \u201cEguzkia da gure energia iturria, eta eguzkirik ez dagoenean, energia fotovoltaikoa erabiltzen dugu. Prozesu honekin produktuak kontserbatzen ditugu gehigarririk, kontserbatzailerik edo azukrerik gabe. Fruta naturala da, besterik ez\u201d, azaltzen du.
Fruta lehortzearen ideia bere semeetako batek fruta freskoa jan nahi ez zuelako sortu zen. Mar\u00eda Jos\u00e9 deshidratazio-prozesuari buruz ikertzen hasi zen eta arlo horretako ikastaroa egin zuen. \u201cHasieran etxean aparatu elektriko txiki batekin egiten nuen. Gominola baten antzekoa zen, fruktosa kontzentratuta geratzen baitzen, eta gustatzen hasi zitzaion\u201d, dio irribarrez. Denborarekin, baratzeko produktuetara ere zabaldu zuen, produktu natural baten luzapen gisa ikusi baitzuen, eta horrela hasi zen eskaintzen produktu %100 naturala, kontserbatzailerik eta azukre gehigarririk gabekoa.<\/p>\n\n\n\n

Fruta lehortua ekoizteko egitasmoa arrakastatsua izan arren, Mar\u00eda Jos\u00e9k hainbat erronka aipatzen ditu. Administrazio mailan proiektu txikiek askoz gehiago borrokatu behar dutela dio, ikusgarriak izateko eta laguntzak edo dirulaguntzak jasotzeko, egungo politikek proiektu handiagoak lehenesten baitituzte, eta horrek zaildu egiten du landa-inguruneko autoenplegu ekimenak garatzea: \u201cProiektu agroindustrial handiak eta azpiegitura erraldoiak dira laguntza gehien jasotzen dituztenak, eta txikiek zailtasun gehiago dituzte ikusgarritasuna lortzeko. Oso zaila da nekazaritza jarduera bati ekitea ustiategi bat heredatu ez baduzu, eta proiektu txikiak dira landa eremua mantentzen dutenak, babestu eta baloratu behar liratekeenak\u201d, komentatzen du.<\/p>\n\n\n\n

Beste erronka handi bat landa-eremuko genero-diskriminazioa izan da Mar\u00eda Jos\u00e9rentzat. Onartzen duen arrean gero eta emakume gehiago daudela proiektu agroalimentarioak gidatzen, askotan emakumeek aitortuak izateko lan gehiago egin behar dutela dio. \u201cGizonak beti daude begi puntuan, \u2018gizon onak\u2019, eta guk emakume izateagatik gehiago borrokatu behar dugu. Nabari da. Baina emakumeek lider izateko gaitasuna dute, horrek emantzipatzeko bide bat ematen die, eta gizon batek bezala gidatu dezakete. Beti irekitzen dira ateak, nahiz gehiago bilatu behar izan emakume izateagatik\u201d, dio.<\/p>\n\n\n\n

Bere ustez, nekazaritzaren etorkizuna jasangarritasunean eta ekoizpen ekologikoan oinarritzen da. \u201cIngurumena zaintzea funtsezkoa da; lur jabe gisa duzun erantzukizuna ikusi behar da lurraren zaintzan; hau da, kapitala ez da lurraren gainetik egon behar, lurra da zaindu behar dena\u201d, dio. Mar\u00eda Jos\u00e9k argi dauka nekazaritza ekologikoaren eredua izan behar dela nagusi, eredu horrek eskaintzen baititu elikagai osasuntsuak, produktu kimikorik eta pestizidarik gabe. Bere ustez, produktu ekologikoak kontsumitzea aukera osasuntsu eta naturala da, fruta lehortuak bere propietate nutrizional guztiak gordetzen baititu, produktu artifizialek ezer aldatu gabe. \u201cFruta lehortua eta ekologikoa produktu oso osasuntsua da, mineral eta bitamina guztiak gordetzen dituena, produktu prozesatuentzako alternatiba bat. Naturala da, osasuna eskaintzen dut\u201d, amaitzen du.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\n

Iolanda Otero, Mano Comun de Tameigako (Mos, Pontevedra) Auzo-mendien Komunitateko kidea<\/strong><\/mark><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Iolanda Mano Comun de Tameigako Auzo-mendien Komunitateko zuzendaritza-batzordeko kide da, \u201cgure auzokideek erabiltzeko eta gozatzeko dugun baso-parkea\u201d. Erabaki zuen batzordera batzea enpresa pribatu baten mehatxuari aurre giteko, \u201cgure basoa bereganatu nahi du, desjabetu, merkataritza-zentro erraldoi bat eta futbol-zelaiak eraikitzeko asmoz\u201d. Gatazka hori baino lehen, bazkide komuneroa zen, baina ez zuen parte hartzen aktiboki; basoa galtzeko aukera ikusteak eraman zuen Xunta Reitoran sartzera. Erabaki horretan espazio horrekiko zuen lotura afektiboak pisu handia izan zuen, baina baita ingurumen-proiektu batzuk martxan jartzeko gogoak ere \u2014proiektu horiek etenda zeuden gatazkak denbora eta baliabide ekonomiko guztiak xurgatzen zituelako.<\/p>\n\n\n\n

\u201cBasogintza komunitarioak historia luzea du\u201d, dio Iolandak, baina \u201chistorikoki oso patriarkala izan da\u201d. Gogoratzen du gizonak zirela \u2014familia buru gisa\u2014 erabakiak hartzen zituztenak eta kudeaketa-kargu garrantzzitusak betetzen zituztenak, haiek baitziren ofizialki komuneroak. Bitartean, emakumeek baserriko lana egiten zuten, \u201clanda-eremua, basoa eta lurra zaintzen zituzten\u201d, baina ez zuten erabakietan parte hartzen, ez eta batzarretan ere.<\/p>\n\n\n\n

Emakumeen parte-hartzea mugatua izan da egitura sozialek familia-ardurak lehenesten dituztelako emakumeen komunitate-bizitzaren gainetik. \u201cBatzarrak igande goizetan egiten ziren, emakumeak familiarentzako bazkaria prestatzen ari zirenean\u201d, azaldu du, azpimarratuz sistema horrek emakumeen bazterketa nola betikotzen zuen. Azken urteetan, ordea, parte-hartze hori asko hazi da, %33-34 ingurura iritsiz, eta zuzendaritzan bi emakume daude (Idazkaria eta Diruzaina \u2014bera). Eta dio aldaketa horrek kontzientzia-lan handia eskatu duela.<\/p>\n\n\n\n

Errektore kontseiluan sartu zenetik, Iolandak borrokan jardun du emakumeen parte hartzea sustatzeko komunitateko erabaki nagusietan. \u201cEmakume gehiago behar ditugu kontseiluetan eta batzarretan; haien parte-hartzea funtsezkoa da\u201d, dio, parekidetasunaren garrantzia azpimarratuz.  <\/p>\n\n\n\n

Aurrerapenak egon arren, emakumeek egiturazko oztopoak dituzte parte-hartzean. Zaintza-lanen banaketa ez-ekitatiboak emakumeen denbora mugatzen du. Iolandaren arabera, \u201cbilerak egin ohi dira emakume asko baztertzen dituen orduetan, eta gu geu oraindik etxeko arduren zama eramaten ari gara\u201d. Egoera honek desparekotasuna betikotzen du, baita inklusiboak izateko asmoa duten espazioetan ere.<\/p>\n\n\n\n

Emakumeen lana ikusgarri egitea ere ez da erraza, komunitateen barruko botere-harremanen ondorioz. \u201cEmakumearen hitzak ez du gizonarenak duen balio bera\u201d, dio Iolandak. Emakumeen iritziek, entzunak izateko, egiaztapen akademiko edo kargu batek babestuta egon behar dute. Desabantaila horrek ez dio soilik haien erabaki-ahalmenari kalte egiten, baita lidergo-funtzioetan parte hartzeko motibazioari ere.<\/p>\n\n\n\n

Erronka horiek hor egon arren, Iolandak ezinbestekotzat jotzen du mugimendu sozialetan parte hartzea. Haren ustez, \u201cmobilizazioetan, gehiengoa emakumeak dira; gehien mobilizatzen eta borroketan parte hartzen dutenak emakumeak dira\u201d, eta horrek lotura du bai inguruko emakumeen mobilizazio-tradizioarekin, bai haiek izan direlako mendiaz eta lur-lanez arduratzen zirenak \u2014nahiz eta erabakitzeko espazioak gizonen esku egon.<\/p>\n\n\n\n

\u201cNekagarria da, baina komunitatea batuta ikusteak ahalegin guztiak merezi izatea eragiten du; egindako sakrifizioak konpentsatzen ditu\u201d, hausnartzen du.<\/p>\n\n\n\n

Iolandaren ustez, \u201caplikatzen ari diren politikak urruti daude gertuko merkataritza, merkataritza bidezkoa eta autosostengarritasuna sustatzetik. Hirietara bultzatzen gaituzte. Landa-eremua paperean baino ez da sustatzen, ez praktikan\u201d. \u201cNik uste dut ingurumenarekiko errespetutsuagoak diren politikak behar direla, jendeak bere ingurune naturalean bizi ahal izateko, benetako babesarekin, dena suntsitzen duten makroproiekturik gabe\u201d. Eta amaitzeko dio: \u201cGehien gustatuko litzaidakeena da emakume gehiago sartzea mendi-komunitateetan, emakume gehiago presidente izatea, emakumeen presentzia askoz ere handiagoa izatea.\u201d<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\n

Concha Blanco, abeltzaina eta nekazaria Casa B\u00e9rtolo-n \u2013 Castro, Carballedo, Lugo<\/strong><\/mark><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Concha nekazaritzaren eremuan “etenik gabeko lanbide asmatua” duen emakume gisa identifikatzen da. Bere lan nagusia animaliak zaintzea dela dio, gaur egun “abeltzaina” esaten zaiona. Hala ere, ondo ulertzen du nekazaritza eta abeltzaintza bereizi ezinak direla: “Behiak belardien mende daude, eta belardiek behien beharra dute mantentzeko”, dio, zirkulu bat osatuz lurrak eta animaliek, eta baita bideak ere, \u201cgaltzen direnak ibiltzen ez badira\u201d. 100 behi eta 100 hektarea lur ditu, eta horietatik gaztak ekoizten ditu.<\/p>\n\n\n\n

Concharentzat, bere lurra bizirauteko bide bat baino zerbait gehiago da; bertatik kanporatzen saiatu ziren, bere belaunaldi osoa bezala, eta urrutira bidali zuten formatua izateko, itzul ez zedin. Baina itzuli egin zen, jabetuta bere jatorriko lekuan baliabide eta aukerarik ez zegoela, beste leku batzuetan ekitaldi eta eskaintza kultural gehiegizkoa zegoen bitartean. Conchak irmoki sinesten du enpresa-ekimenak sortzea funtsezkoa dela beharrak asetzeko beharrok sortzen diren toki hartantxe, ez sortu behar diren lekuetan. Ikuspegi hori ez da soilik praktikoa, lotura estua du zaintzarekin eta emakumeen zereginarekin, bere esperientziatik defendatzen eta aldi berean kritikatzen dituen kontzeptuak.<\/p>\n\n\n\n

Baztertzen du landa eremuko ikuspegia eta ekoizpen ekologikoa “kobazuloetara itzultzea” dela diotenen kritika, hori hainbatetan entzun badu ere. Iragana etorkizunerantz jauzi egiteko urratsa dela dio, ez geratzeko edo errepikatzeko tokia. Zailtasunak zailtasun, lurrarekin eta inguruarekin duen lotura hautsezina da, eta bere arima deskribatzen du \u201clur beltz eta potoloari itsatsita, ihintzaz betea\u201d bezala. Bere zoriontasuna bere ingurunean egotean datza, oraina besarkatzea eta hortik abiatuta etorkizuna eraikitzean.<\/p>\n\n\n\n

Conchak bere familia inguruko emakumeei buruz ere hausnartzen du; emakume indartsuak ziren, baina gizonek ez bezala, emakumeak arropak konpondu beharrean ziren, gizonek berriak jasotzen zituzten bitartean. Desberdintasun hori ohikoa izan arren, berarentzat inoiz ez da onargarria izan. Emakumeak landa etxearen zutabe direla dio, eta emakume bat hiltzen denean, baserri asko ixten direla, inor geratze ez dela funtsezko zereginak egiteko. Horrek erakusten du emakumeek daramaten zama, eta Conchak dioenez, zama hori ez litzateke \u201csakrifizio natural\u201d gisa idealizatu behar.<\/p>\n\n\n\n

Gainera, emakumeek beren burua autoesplotatzeko duten joera kritikatu du, bere komunitatean normalizatuta dagoen fenomenoa. Azpimarratzen du emakume askok ordu asko lan egiten dutela, ez bakarrik beren lan profesionala betetzeko, baita familia eta etxeko zereginengatik ere. Concharen ustez, egoera hau ez da jasangarria; belaunaldien arteko erreleboa erraztearen, inprobisazioaren eta belaunaldi berrien autonomiaren alde egiten du, etorkizuna aldaketetara egokitzeko duten gaitasunaren araberakoa baita.<\/p>\n\n\n\n

Azkenik, Conchak teknika eta politika mailako erabakietan ikusten duen hipokresia salatzen du, bereziki alor ekologikoan. Santiago-n egindako bilera batean, argudiatu zuen ekoizpen ekologikoa ez dela soilik elikagaiak sortzea: paisaiak kontserbatzea, lurraldeak zaintzea eta jakintza tradizionalak \u201claborategi\u201d gisa mantentzea ere bada. Hala ere, tamalez, balio horiek interes ekonomikoengatik baztertzen ari direla dio, makroabeltzaintzak, enpresa handiek eta monolaborantza masiboek bultzatuta. Bere ustez, funtsezkoa da landan bizi eta lan egiten duten pertsonak entzutea. Beharrezkoa da ahotsa ematea eguneroko errealitatetik oraina eta etorkizuna eraikitzen dituztenei eta ez itsu-itsuan onartu jakintza teknikoak emandako jarraibideak.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\n

Carmen S\u00e1nchez, Galuri\u00f1a itsas alga enpresa \u2013 Esteiro, Muros, A Coru\u00f1a<\/strong><\/mark><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bere Galuri\u00f1a<\/a> enpresan, Carmenek martxan jarri zuen algen bilketan eta prozesamenduan oinarritutako negozio bat. Hasieran ezezaguna zitzaion baliabide bat zen, baina ahalegin eta formakuntza urteen ostean, bere jardueraren oinarri bihurtu da. “Zur eta lur geratu nintzen landare hauei buruz eta hemen geneukan potentzialari buruz hitz egiten entzun nuenean, hain ezezaguna eta baliotsua”, gogoratzen du.<\/p>\n\n\n\n

Arrakastarako bidea ez zen erraza izan. Carmenek bere ibilbide profesionala utzi zuen ehungintza sektorean 2012an, eta hutsetik hastea erabaki zuen, eremu guztiz berrian. Zailtasun ekonomiko eta burokratikoek markatu zituzten bere lehen urteak langile autonomo gisa. \u201cLehen urteak oso gogorrak izan ziren, gora-behera asko izan nituen, baina beti argi izan nuen landa eremuan bizi nahi nuela eta nire alabak ingurune honetan hazi\u201d, azaltzen du. Haren moduko proiektuetan berrikuntza egiteak administrazioarekin talka egitea dakar, administrazioak ez baitu bere balioa ulertzen, eta horrek esan nahi du uko egiteak onartu behar izatea diru-sarrerarik gabeko garaietan, beste lan bat tartekatzen ez bada edo jasotzen ez bada bikotekide edo senideen laguntzarik.<\/p>\n\n\n\n

Hala ere, erabaki horrek aurrez aurre jarri zuen baita landa eremuko genero-desberdintasunekin ere. Carmenek azpimarratzen du emakumeek oraindik ere euren gain hartzen dituztela neurri desproportzionatuan etxeko eta familia ardurak, baita enpresa-proiektuak garatzen dituztenean ere. Gaur egun bere alabak autonomoak badira ere, aitortzen du etxearekiko lotura ez dela inoiz guztiz desagertzen: \u201cEmakumeok ez gaude zaintzeko, berdintasunez partekatzeko baizik, baina arduraren ideia hori txikitatik sartu digute buruan, eta horrekin apurtu behar dugu\u201d, dio.<\/p>\n\n\n\n

Urteen poderioz, Carmenek ikasi du delegatzen eta bere erantzukizun esklusibokoak ez ziren zereginak bere gain hartzeari uzten. Aldaketa horrek bere bizitza pertsonalean eta profesionalean izan duen eraginaz gogoeta egiten du. \u201cEgun batean galdetu nion neure buruari: \u2018zer ari naiz egiten?\u2019 Eta utzi egin nuen. Pixkanaka, beste batzuek beren erantzukizunak hartu zituzten. Maiz, gu geu gara zama hori betikotzen dugunak\u201d, dio. Uste du prozesu hori funtsezkoa dela emakumeek aurrera egin eta beren helburuetan zentratu ahal izateko.<\/p>\n\n\n\n

Carmenek bere negozioari ematen dion ikuspegiak erakusten du ere iraunkortasunarekin eta tokiko komunitatearekin duen konpromisoa. Bere ustez, hazkundea ez da salmentetan bakarrik neurtzen, baizik eta ingurunean eta bertan bizi diren pertsonengan izan dezakeen eragin positiboan ere bai. \u201cProduktuetatik harago, zaindu beharreko bizitza bat dago. Ura despentsa bat da; orain zaintzen ez badugu, espero duguna baino azkarrago desagertuko da\u201d, ohartarazten du. Ikuspegi horrek ekintza kolektiborako deia ere barne hartzen du: auzotarren arteko bilerak bultzatzea eta gardentasuna eskatzea lurraldeari eragiten dioten erabakietan.<\/p>\n\n\n\n

Landa eremuko emakume gisa, Carmenek aitortzen du premia dagoela emakumeek komunitate txikietan aurre egin behar dieten oztopo egiturazko eta kulturalak gainditzeko. \u201cEzin ditugu onartu gure errealitatea ezagutzen ez dutenek hartutako erabakiak\u201d, dio irmotasunez. Lidergo-eredu inklusiboago baten alde egiten du, tokiko ahotsak, bereziki emakumeenak, entzunak eta baloratuak izango diren eredu baten alde.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\n

Rosa Dias, Quinta da Fornalhako nekazari agroekologikoa eta Al-Bio Elkartearen sortzailea \u2013 Castro Marim, Vila Real de S. Ant\u00f3nio, Faro<\/strong><\/mark><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Rosa Diasek ez zuen inoiz amestu edo ikasi nekazari izateko, baina lotura emozional eta familiar sakona zuen lurrarekin. Bere aita 30 urte baino gehiagoz izan zen nekazari ekologikoa, eta hainbat zailtasuni aurre egin behar izan zien: hasieran \u201cnekazaritza ekologikoaren merkatua ez zelako nahikoa\u201d, eta gero, Turkiako piku lehorren eta AEBetako almendren lehia desleialagatik, 2000ko hamarkadan Europar Batasunak egindako akordioen ondorioz.<\/p>\n\n\n\n

2008aren amaieran, krisi ekonomikoaren hastapenean, Rosak erabaki zuen 1755eko lurrikaraz geroztik belaunaldiz belaunaldi eskualdatutako \u201cfamilia-ondarea\u201d zaintzeko erronka hartzea. Uko egin zion banku-enbargoei amore emateari eta finka bihurtzeari \u201cgune turistiko, golf-zelai, zitrikoen baratze, ahuakate-landaketa edo mugurdi-negutegi\u201d, Algarveko ohiko irtenbideak baitira horiek. Berarentzat, aukera horiek pentsaezinak ziren.<\/p>\n\n\n\n

Ama gazte eta lizentziadun berria izanik, nekazari gisa finkatzea erabaki zuen, baliatuz \u201cnekazaritzarako inbertsiorik eskatzen ez zuten gazteentzako azken laguntzak\u201d. Halaber, Emakumeen Ekintzailetza Programan parte hartu zuen, Genero Berdintasunaren Batzordeak sustatua, eta haren esanetan \u201cegitura aldetik oso ongi diseinatua\u201d zegoen, aholkularitza eskaintzen baitzuen eta sari bat jasotzeko aukera, bi urtez enpresa martxan eta jardunean mantentzen bazuen.<\/p>\n\n\n\n

Quinta da Fornalha<\/a> 30 hektarea baino gehiago dituen jabetza da: 9 hektarea algarroboz, 5 pinuz, 5 pikuondoz, 5 laranjondoz, 2-3 olibondoz eta aintzira batez osatua. \u201cOso jabetza dibertsifikatua da\u201d, azaltzen du Rosak. 13 urte daramatza piku freskoak esportatzen, bere diru-sarrera nagusietako bat. Hala ere, dibertsifikazioa ezinbestekoa zen: jatetxe bat sortu zuen, landa-turismorako ostatu-unitateak eta elikagaiak prozesatzeko unitate bat, lehengai gisa erabiliz merkatu-balio gutxiago duten produktuak. \u201cKonturatu nintzen ezin nuela negozio-eredu bakar batean oinarritu\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Familian jaso zuen kezka ekologikoa. Rosa laster ohartu zen lurzorua estalita ez egoteak higadura areagotzen zuela, produkzioa murrizten eta zuhaitzen biziraupena arriskuan jartzen. Ordutik, landa-eremua \u201cetengabeko baso\u201d bihurtzeko lan egin du, non zuhaitzen adaburuek itzala ematen dioten lurzoruari, materia organikoaren pilaketa sustatuz, udako beroa jasateko funtsezkoa dena.<\/p>\n\n\n\n

Nekazari gisa hastea erronkez beterik egon zen. Gizonak nagusi diren sektore batean, Rosa sarri sentitzen zen gutxietsita, bere itxura alternatiboa zela eta. Ez zeukan garraio hozturik, eta oraindik ez dauka piku freskoak kargatzeko kai egokirik. Hala ere, adorez eutsi zion: \u201cEmakume izateak erresilientzia handia ematen dit erronkei aurre egiteko ditudan baliabideekin\u201d. Hala ere, oraindik ere askotan gertatzen da bisitariek iristean zera galdetzea: \u201cEta gizona non dago?\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Rosaren ustez, dibertsifikazioa bere emakume ikuspegiaren isla da. \u201cIkuspegi ekonomiko eta funtzional huts baten ordez, sistema konplexuago gisa ikusten dut. Gauza batzuek diru-sarrerarik ez badakarte ere, beste arlo batzuk sustatzen dituzte\u201d. Bere ustez, emakumeengan ohikoagoa da epe motzeko etekina sakrifikatzea ikuspegi zabalago baten mesedetan.<\/p>\n\n\n\n

Rosarentzat, ikuspegi hori lotuta dago emakumeek tradizionalki bizitzaren etapa elkarmenpekoetan betetzen duten rolarekin: haurtxoen eta adinekoen zaintzan. \u201cBadakigu guztiok babesgabe jaiotzen eta hiltzen garela. Bizitzaren fase ahul horientzako laguntza sarerik gabe, ez ginateke existituko. Agian horregatik errazagoa da ikuspegi hori agroekologiara eramatea\u201d. Horrek ere azal dezake zergatik dauden hainbeste emakume alor honetan lanean, dio.<\/p>\n\n\n\n

Rosa Al-Bio Elkarte Agroekologikoaren<\/a> sortzaileetako bat da, gehienbat emakumeek osatutako elkartea. Elkarte horrek nekazari txikiei laguntzen die produktuak merkaturatzen, agroekologiako prestakuntza eta laguntza teknikoa eskaintzen die, eta, batez ere, helburu du elkarte-mailan \u201cmasa kritikoa\u201d sortzea, erabaki politikoetan eragiteko. Helburu horrek are garrantzi handiagoa hartu zuen ikusi zutenean Nekazaritza Ministerioak eta bestelako erakunde publikoek sarri baztertzen zituztela nekazari ekologiko eta agroekologiko txikiak Nekazaritza Politika Bateratuaren (NPB) laguntzetatik.<\/p>\n\n\n\n

Erakunde publikoekin izaten dituen bileretan sektorearentzat politikak eztabaidatzeko helburuz, Rosak \u2014maiz emakume bakarra izaten da\u2014 sarritan jasaten ditu \u201cmansplaining\u201d jarrerak eta bere iritzi eta ideiak gutxiesten dituztenak. Hori aurreiritziei egozten die, edo maitasunez eta zaintzaz egindako nekazaritza ulertzeko ezintasunari, soilik ikuspegi ustiatzaile eta irabazietan oinarritutako ikuspegitik at.<\/p>\n\n\n\n

NPBri dagokionez, Rosak gogor kritikatzen du Portugalgo aplikazioa, haren esanetan bere benetako helburua desitxuratzen duelako. \u201cEstatuak bizkarra ematen digu nekazari txikiei\u201d. Bereziki kezkagarria egin zitzaion Nekazaritza Ministerioak nekazaritza ekologikoaren laguntzetan sartzea ekoizpen integratua, politikaren eragina urardotuz.<\/p>\n\n\n\n

Rosak honako neurriak proposatzen ditu Portugalgo nekazaritza ekologikoaren eta agroekologikoaren egoera hobetzeko:<\/p>\n\n\n\n